จำปูน  สกุล

 

 

 
Anaxagorea

 

Annonaceae

ไม้พุ่มหรือไม้ต้น ใบเดี่ยวเรียงสลับ ดอกออกเดี่ยวๆ หรือเป็นช่อสั้นๆ ตามซอกใบหรือตามลำต้น กลีบเลี้ยงมี 2-3 กลีบ กลีบดอก 6 กลีบ เรียง 2 วง หรือลดรูปเหลือ 2-3 กลีบ กลีบหนา เกสรเพศผู้จำนวนมาก อับเรณูติดหันออก (extrose) มีรยางค์ รังไข่มีน้อยคาร์เพลหรือหลายคาร์เพล ก้านเกสรเพศเมียมีหลายรูปแบบ ยอดเกสรรูปตัว U ผลรวมเป็นฝักรูปตะบองแยกจากกัน มีก้าน แห้งแล้วแตก เมล็ดมี 1-2 เมล็ด เป็นมันเงา สีดำ สกุลจำปูนมีสมาชิกทั่วโลก 26 ชนิด ส่วนใหญ่มีเขตการกระจายพันธุ์ในทวีปอเมริกากลางและอเมริกาใต้ พบน้อยชนิดในเอเซีย ในไทยมี 1 ชนิด และ 2 ชนิดย่อย ได้แก่ จำปูน Anaxagorea javanica Blume var. javanica, จำปูนเบตง Anaxagorea javanica Blume var. tripetala Corner และกำลังวัวเถลิง Anaxagorea luzonensis A. Gray

 
 
 
 

 

จำปูน
 
Anaxagorea javanica Blume

 

Annonaceae

ไม้พุ่ม สูงได้ประมาณ 5 ม. ใบรูปรีหรือรูปขอบขนาน ยาว 10-20 ซม. ปลายใบแหลมหรือแหลมยาว โคนใบแหลม แผ่นใบด้านบนสีเขียวเข้ม เส้นแขนงใบ 8-10 คู่ ก้านใบยาว 0.5-1 ซม. ดอกออกเป็นกระจุก มี 1-4 ดอก ตามซอกใบที่ปลายกิ่ง กลิ่นหอม ก้านดอกยาวประมาณ 1 ซม. ใบประดับ 1 คู่ กลีบเลี้ยงรูปขอบขนาน ปลายมน ยาวประมาณ 0.7 ซม. ขอบเป็นแผ่นบางๆ กลีบดอกหนา กลีบนอกรูปไข่ ปลายแหลม ด้านนอกสีเขียว ด้านในสีขาว ยาว 1.8-2 ซม. กลีบด้านในสีขาว ก้านกลีบสั้นๆ กลีบรูปสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด ยาวประมาณ 1.5 ซม. เกสรเพศผู้จำนวนมาก รูปใบพาย ยาวประมาณ 0.4 ซม. เกสรเพศผู้ที่เป็นหมันอยู่ด้านใน ยาวประมาณ 0.6 ซม. ก้านเกสรเพศผู้ยาวประมาณ 0.1 ซม. รังไข่มี 8-9 คาร์เพล เป็นเหลี่ยม ยาวประมาณ 0.3 ซม. ยอดเกสรเพศเมียรูปโคน ปลายป็นรูปตัว U เปิดออก ผลรวมรูปกระบอง มี 4-8 ผล ยาว 2.5-3 ซม. รวมก้านสั้นๆ แห้งแล้วแตก เมล็ดมี 2 เมล็ดในแต่ละฝัก แบน เว้า สีดำเป็นมัน ยาวประมาณ 2 ซม. จำปูนมีเขตการกระจายพันธุ์เฉพาะแถบคาบสมุทรมลายู บอร์เนียว และชวา ในไทยพบทางภาคตะวันออกฉียงใต้ที่จังหวัดจันทบุรี และทางภาคใต้ตั้งแต่จังหวัดสุราษฎร์ธานีลงไป ขึ้นตามร่มเงาในป่าดิบชื้น ระดับความสูงไม่เกิน 200 เมตร